De eerste grote inflatie van de moderne tijd vond plaats tijdens de Franse Revolutie. Ze werd veroorzaakt doordat de overheid zwaar in de schulden zat en geld uit het niets liet bijdrukken om haar schulden en interesten te kunnen blijven betalen. De bevolking zag de waarde van haar spaarcenten verdampen en kwam protesterend de straat op.

In het Europa van vandaag, met huizenhoge overheidsschulden en een papiergeld dat makkelijker dan ooit wordt vermenigvuldigd, herbergt de episode van het Franse geld een waarschuwing van formaat. Daarmee is ze een van de belangrijkste geschiedenislessen die we op school nooit hebben geleerd.

De Franse schuldenput en de uitvinding van de “assignats”

De kiem van de Franse staatsschuld werd gelegd in het jaar 1522, toen de oorlogszuchtige Frans I ontdekte dat de schatkist leeg was. Nadat hij geld had afgeperst van verschillende steden, handelaren, bankiers en ook bij de Kerk (waarvan hij zelfs gouden heiligenbeelden tot geld liet omsmelten), kwam hij op het idee om voor 200.000 livres schuldpapier uit te schrijven, gegarandeerd door de staat zelf, d.w.z. door de Franse belastingbetalers. Dat alles om persoonlijke vete van de vorst met Karel de Vijfde, Keizer van het toenmalige Duitsland, te financieren. Het was het begin van een opeenstapeling van staatsschuld, die daarna van de ene generatie heersers aan de andere doorgegeven werd.

Tot aan de vooravond van de Franse Revolutie was er echter officieel geen vuiltje aan de lucht. Zo beweerde voormalig bankier en toenmalig minister van financiën Jacques Necker (de Didier Reynders of Wouter Bos van zijn tijd) in 1781 in zijn wijdverspreide “Financieel rapport aan de koning” dat de balans van de Franse staat positief was, met zelfs een jaarlijks overschot van 10 miljoen livres. niets was echter minder waar. Het positieve rapport was enkel bedoeld om de Franse staat als kredietwaardig voor te stellen. De grote opdracht voor Necker, die in een vorig leven een rijke bankier was geweest, was namelijk om via zijn internationale contacten nieuwe kredieten voor het virtueel failliete Frankrijk aan te trekken. Hij kweet zich met grote toewijding aan deze taak. Zo leende hij van Genève, van Nederland en van de opkomende Verenigde Staten. Historici schatten dat Necker in de vier jaar na 1777 maar liefst 520 miljoen livres aan nieuwe leningen had afgesloten.(1)

Om alle interesten op de schuld te kunnen blijven betalen liet de regering onder koning Lodewijk XVI papiergeld drukken. Dit nieuwe geld werd “assignats” genaamd. Als symbolisch onderpand voor dit papiergeld werden de in beslag genomen landerijen van de kerk gebruikt. Daarbij decreteerde de koning dat alle burgers voortaan verplicht waren het nieuwe geld bij al hun betalingen te gebruiken. Dit was het begin van een spiraal van gebeurtenissen die uiteindelijk (onvermijdelijk) uitmondde in een hyperinflatie en een gewelddadige politieke revolutie. 

Voetnoot

(1) Ondanks Frankrijks reputatie als koloniale grootmacht zag haar financiële situatie er dus in werkelijkheid maar beroerd uit. Want niet alleen kampte Frankrijk tegen het einde van de achttiende eeuw met een grote schuld als erfenis van heersers die het graag breed lieten hangen zoals Lodewijk XIV, deze schuld werd ook nog eens flink opgeblazen door de oorlogszucht van diens erflaat Lodewijk de Zestiende. In 1763 had de coalitie waar Frankrijk deel van uitmaakte de zevenjarige oorlog verloren aan Groot-Brittannië en Pruisen, en de Franse vorst zinde op wraak. Niets leek hem zoeter dan de Engelsen een loer te draaien door de opstand in Amerika, hun grootste kolonie, te ondersteunen. En zo gebeurde het, met een Frans-Amerikaanse coalitie die Frankrijk naar verluid 1 miljard livres dieper in de schulden stak.

>Lees deel 2

Ik publiceer dit artikel in 7 delen. Wil je nu al het volledige artikel lezen?
Lees het online of download de de printversie (pdf 12 pgs., 4 mb)