De website invisiblepeople.tv verzamelt gezichten van de nieuwe dakloosheid in Amerika. Een voorbode voor wat komt bij ons?
Jean werd werkloos, haar man kreeg een ongeluk waardoor ook hij niet meer kon werken. Ze werkt nu in een McDonalds en leeft in een motel met haar vijf kinderen.
Drew is een hoogopgeleide lasser. Hij eet uit vuilnisbakken en sliep gisteren op straat.
Deze mensen werden dakloos als gevolg van de economische depressie waar Amerika in beland is. De stijgende werkloosheid zorgde ervoor dat ze hun woonkosten niet meer konden bolwerken.
Ondanks de borstklopperij die je regelmatig in de media terugvindt, staat Europa er niet beter voor dan de V.S., wel integendeel. Onze overheden zijn even bankroet als de V.S. Zo heeft België een staatsschuld van 400% van het BBP (bron WorkForAll). Met inachtneming van de beloofde pensioenen en andere sociale voorzieningen, bedraagt de Belgische staatsschuld liefst 778% van het beschikbaar inkomen. In Griekenland is het 591%. Bovendien zit de leverage van heel wat van de grootste Europese banken ver boven de 30, het niveau dat Lehman Brothers had toen ze failliet ging, en is de werkloosheid historisch hoog en stijgende.
Nu is het klappen van de vastgoedzeepbel hier nog niet noodzakelijk het startschot van wijdverbreide dakloosheid. In Europa heb je een ’sociale matras’, zijnde een grote hoeveelheid overheidsprogramma’s die mensen een uitkering geven als ze zonder werk zitten, die mensen een woning geven als ze geen plaats meer hebben, etc. De echte daklozengolf zal er komen als deze programma’s niet meer uitbetaald kunnen worden, hetzij doordat de overheid de broeksriem strakker aanhaalt (cf. Griekenland), hetzij door de komst van de inflatie (cf. Argentinië)… en naar alle waarschijnlijkheid door een combinatie van beide.
De meest zichtbare component van een beginnende economische depressie is de werkloosheid, gevolgd door het ineenstorten van de vastgoedmarkt. De faillissementscijfers blijven alvast schrikbarend hoog, het valt te bezien of, na het stormachtige 2008 en het woelige 2009, 2010 een nieuw recordjaar wordt qua faillissementen.
In Nederland begint de vastgoedzeepbel alvast flinke barsten te vertonen:
In België is de vastgoedzeepbel iets minder groot, maar ook hier komt de grote klap nog.
Zie hier de relatieve huizenprijzen van de V.S. vergeleken met een aantal Europese landen:
Het mag duidelijk zijn dat de huidige malaise in het Europese vastgoed nog maar de voorschokken zijn van de komende aardbeving. Onderstaande grafiek komt uit het artikel van Francis Schutte (goldonomic) over de duur van vastgoedcycli:
Dus, nu een huisje kopen? Nee, liever niet…
Een huis bezit je overigens nooit, je huurt het van de overheid. Niet? Kijk maar eens wat gebeurt als je je taksen erop niet betaalt!
De stresstesten hebben hun doel bereikt. Er is opnieuw vertrouwen en er worden weer volop aandelen gekocht.
Opvallend hoe het allemaal geslikt wordt als zoete koek. Beleggers zijn toch zo makkelijk om de tuin te leiden.
Komaan. Iedereen zag de uitslag van deze stresstesten toch al lang op voorhand aankomen? De opzet was om rust te brengen en dat doe je natuurlijk door te tonen hoe solide het systeem is. Zelfs in het zwartst mogelijke scenario.
Zo werd het ons verkocht.
Maar de criteria waren heel wat minder zwart dan ze je willen laten geloven.
Waarom gedroegen de financiële markten zich de voorbije maanden zo nerveus? Uit vrees voor een faillissement van één of meerdere Europese landen, toch?
En laat dat nu net een scenario zijn waar deze stresstesten geen rekening mee hebben gehouden.
Het is één groot rookgordijn. Meer woorden dan dat ga ik er echt niet aan vuil maken. Wie niet inziet dat het allemaal opgezet spel is, is stekeblind.
De overheid heeft natuurlijk nood aan een functionerend banksysteem om de groeiende hoop aan obligaties geplaatst te krijgen.
Dat en een constante toestroom aan verse idioten. In een Ponzi-scheme heb je constant nieuwe beleggers nodig die vers geld inbrengen om het systeem draaiende te houden.
Het is hier niet anders. De schulden worden nooit afgelost. Enkel “geherfinancierd”. En aangezien er steeds meer schulden worden aangegaan, moet je ook op één of andere manier meer kopers voor je papier aantrekken.
Voorlopig lijkt men daar nog wonderwel in te slagen. Maar de dag des oordeels komt. We naderen het moment waarop beleggers geen vertrouwen meer hebben in de solvabiliteit van de overheid.
Hou vooral de korte termijn rente goed in het oog. Wanneer deze begint op te lopen, ren je beter meteen naar de uitgang. Kwestie van als eerste te panikeren.
Het herwonnen vertrouwen manifesteert zich nu zelfs in een stijgende euro. Sinds de laagtepunten kwam er zo’n 12% bij ten opzichte van de dollar. Wie had dat kunnen denken?
Het biedt je in ieder geval een uitstekend moment om dollars te kopen. De verhouding kan het komende jaar richting pariteit. Eén euro voor één dollar.
Persoonlijk maak ik van de sterkte in de euro dan ook dankbaar gebruik om meer dollars in portefeuille te stoppen.
De sterke euro zorgt trouwens ook voor een correctie in het goud. Op zich niets uitzonderlijk. Het edelmetaal was de voorbije maanden bijzonder hard gestegen in euro. Een terugval zoals deze verandert niets aan de lange termijn trend.
Willem Middelkoop had als kritiek op de permanente portefeuille dat het enkel terugkijkt en niet vooruitkijkt en stelde zoals een goede goeroe het betaamt: ‘This time is different!’. Maar is het deze keer echt anders? Of is het nog steeds zoals Harry Browne zei: “Anything can happen. Nothing has to happen”?
Hier de videoreactie van Willem Middelkoop op mijn lezing over de permanente portefeuille en mijn kritiek op banken:
Ik ben akkoord met Willem dat tijdens de crisis van Japan goud is gedaald omdat de wereld er in de jaren 90 anders voorstond dan Japan. Enkel in Japan was er in de jaren 90 een enorme crisis waarbij banken omvielen. Japan was te klein om een positieve invloed te hebben op goud. Vandaag de dag is de crisis in heel het Westen en liggen banken om te vallen in heel het Westen. Bovendien is de dollar betrokken en dat is een wereldmunt. Dus deze keer is de crisis veel groter en de invloed op goud dus ook. Het is dan ook zeer onwaarschijnlijk dat we een Japan scenario gaan krijgen waarbij aandelen én goud totaal instorten. Veel waarschijnlijker is dat aandelen én staatsobligaties totaal zullen instorten en goud de redder wordt.
Toch, de permanente portefeuille neemt geen risico en dekt zich in tegen elk scenario. En ook een marktvoorspeller dient volgens mij te erkennen dat, hoe klein de kans ook, een Japan scenario ook mogelijk is. Immers de crisis is vooral in het Westen. Maar het Westen is eigenlijk zeer klein aan het worden ten opzichte van de wereld. Het gaat over ongeveer 1 miljard mensen. Maar China, India, Arabië, Oost-Europa, Afrika, Zuid-Amerika, die hebben nauwelijks een krediet crisis. Daar vallen nauwelijks banken. Met andere woorden 5 miljard mensen leven wel degelijk in een andere wereld. Een wereld waar de economie wél groeit. Een wereld waar het respect voor het kapitalisme en de vrije markt wél toeneemt.
Het is mogelijk dat enkel het Westen in de crisis blijft zitten maar al de rest het komende decennia een sterke welvaart periode doorgaat. Het is mogelijk dat hun fiat munt ten opzichte van de dollar en de euro stijgt. Dat de overheden daar in plaats van ook geld bij te printen beslissen het niet te doen en hun munten hierdoor serieus opwaarderen ten opzichte van de onze. In dat scenario zullen zij veel minder behoefte hebben te vluchten naar goud. Integendeel, net zoals in het Westen gebeurd is sinds de jaren 50 kan het omgekeerde er gebeuren. Het belang van goud kan er afnemen.
Dit zou ons in een werkelijk Japan scenario storten waar onze aandelen het slecht doen, onze cash 0% blijft opbrengen door al het geprint maar ook goud daalt en, hoe absurd ook, enkel staatsobligaties lange termijn stijgen door het wegzakken van de intrestvoet van 4% vandaag naar 1%, zoals in Japan gebeurd is! Dat zou zeer pijnlijk zijn voor ons. Ik geef dat scenario slechts één kans op 10, maar de kans bestaat.
Willem Middelkoop geeft in een latere lezing ook zijn ideale portefeuille dat hij adviseert:
25% aandelen
25% vastgoed
25% fysiek goud
25% cash
Hij heeft kennelijk de permanente portefeuille genomen, obligaties eruit gesmeten en vervangen met vastgoed. Dit echter zou een dramatisch resultaat gegeven hebben in Japan jaren 90:
Enkel obligaties doen het goed. Die smijt hij eruit en vervangt hij met vastgoed dat ook een drama was in de jaren 90 in Japan:
In de jaren 90 daalt vastgoed in Japan van 220 naar 110. -50% op 10 jaar tijd! Dus de obligaties die 7% per jaar of 98% op 10 jaar opbrachten vervangt hij met een activa die niet 100% is gestegen maar ook -50% is gedaald. Indien we een Japan scenario krijgen zullen al diegenen die zijn advies volgen niet zoals de permanente portefeuille 0,5% per jaar hebben maar een verlies van -3% per jaar hebben. Zullen hun koopkracht niet zien slinken met slechts -5% op 10 jaar maar met -35% op 10 jaar.
Indien je Middelkoop zijn ideale portefeuille volgt kan je dus best ook een weesgegroetje erbij doen dat Japan niet bij ons gebeurt of je zal klaar zijn!
Zijn ideale portefeuille is dus geen permanente portefeuille die je in elk scenario zal beschermen maar een speculatieve portefeuille die je in een bepaald scenario rijk zal maken en in een ander scenario arm zal maken.
Middelkoop claimt ook niet dat zijn portefeuille je koopkracht zal bewaren in elk scenario. Hij erkent dat hij marktvoorspeller is en weigert activa te kopen waar hij niet in gelooft. Ook Marc Faber had als reactie op de permanente portefeuille: “I like it but would get rid of the bonds”. Het concept van de permanente portefeuille, u beschermen tegen elk klimaat, dringt dus moeilijk door bij vele grote namen.
De permanente portefeuille afdoen als ‘This time is different’ is niet sterk. Wat ik zou willen zien is: In welk scenario zou de permanente portefeuille er dan niet in slagen uw koopkracht te beschermen? Zolang ik dit scenario niet heb ontdekt geloof ik dat de permanente portefeuille een schitterende oplossing is voor zij die niet wensen te speculeren en geloven dat “Anything can happen. Nothing has to happen”. Want laten we toegeven, dat is de realiteit.
Wel ben ik akkoord met investeerders, speculanten en marktvoorspellers dat bepaalde activa overgewaardeerd zijn en andere ondergewaardeerd. Voor mensen die hier geld aan willen verdienen is het de job van de goeroe om hem te tonen wat is overgewaardeerd en wat ondergewaardeerd.
Ik vind dat Willem met zijn ideale portefeuille echter hierin faalt. Obligaties vervangen met vastgoed is de ene bubbel vervangen met een andere. Het is waarschijnlijk typisch aan de babyboomer generatie dat ze moeilijk afscheid kunnen nemen van hun vastgoed maar Willem zou toch beter moeten weten. Vastgoed is zeer hoog gewaardeerd en zal waarschijnlijk serieus corrigeren. Zelfs indien er een hyperinflatie zou komen zoals hij lijkt te verwachten zal vastgoed enorm dalen in koopkracht waarde. Vraag maar aan Zimbabwe vastgoed speculanten!
Indien hij die obligaties van de permanente portefeuille echt niet ziet zitten, wat begrijpelijk is indien je enkel activa wil kopen met grote kans op stijgen, dan denk ik dat je ze er beter gewoon uitlaat en niet vervangt met vastgoed. Dan heb je 33% aandelen, 33% goud en 33% cash. 9 kansen op 10 geeft dit een aanzienlijk beter resultaat dan vastgoed erbij te betrekken. 33% cash is veel maar indien je gelooft dat obligaties een slechte speculatie zijn dan geloof je dat rentevoeten gaan stijgen. Dat wil zeggen dat cash meer rente zal krijgen indien je voorspelling uitkomt en die 33% cash wel eens zeer lucratief kan worden met Griekse intrestvoeten van 10% terwijl de inflatie zo hoog niet is. Indien er dan een bailout komt is het volledig in orde en krijg je de hoge interest en geen faillissement! Leve de cash!
Dan komen we direct op Willem zijn tweede kritiek op mijn verhaal. Dat grootbanken niet zullen omvallen in België of Nederland. Dat men enkel kleine banken zal laten vallen. Dit klinkt zeer mainstream! Dit is wat elke gefaalde grootbank goeroe voor 2008 lag te verkondigen. Sinds de val van Lehman Brothers durven ze het niet meer zeggen, en terecht! Maar Willem voelt zich geroepen hun rol over te nemen.
Tijdens een kredietcrisis mensen geruststellen dat hun grootbank wel zal blijven bestaan is wel straf. Als ergens de waarheid gezegd mag worden is het daar: dat ook een grootbank plots wel degelijk kan verdwijnen. Dat elkeen er rekening mee dient te houden dat zijn bank plots failliet kan zijn. Dat vind ik het sterkste argument voor goud!
Dat Willem op tv zelf niet ligt te verkondigen ‘pas op: uw grootbank kan ook failliet gaan’, begrijp ik. Hij zou waarschijnlijk niet veel meer uitgenodigd worden. Maar als een andere spreker hiervoor waarschuwt en hij vervolgens gaat zeggen dat het vals alarm is en ze kunnen rekenen op een bailout van de staat en ze rustig mogen blijven zitten bij hun grootbank!?!
Een goud goeroe zou beter moeten weten. De oplossing van deze crisis zijn geen bailouts maar het laten failliet gaan van zij die verlies maken. Het is wenselijk én mogelijk dat hiervoor gekozen wordt. In onze kleine landen hebben we veel te veel grootbanken. Wij kunnen die enorme verliezen niet dragen zonder onze naties te vernielen. Ik hoop maar denk ook dat de kans 1 op 2 is dat de komende jaren wij een echt grootbank faillissement gaan meemaken. 1 wordt gered, de ander niet. Be prepared, just in case!
Voor de rest mijn complimenten voor zijn werk. Willem Middelkoop heeft als één van de weinige de bankencrisis juist voorspeld. Dankzij hem hebben velen al voor 2008 goud gekocht. Ook zeer toegankelijke, aangename en plezante man. Van zijn recente lezing bij fictionaltruth ben ik zeer onder de indruk.
Op het goudevent heeft GoldMoney.com (spaarrekening in goud) me geïnterviewd. Ik heb het over het belang van goud in elke portefeuille. De gevaren van vastgoed, aandelen, obligaties, spaarrekeningen maar ook goud en hoe uw kapitaal degelijk te spreiden. Als toemaatje: de eerste zingende speculator! Enjoy
Wie is Marc De Mesel? Welke economisch klimaten zijn morgen mogelijk en hoe u ertegen te beschermen:
Waarom is alles op een spaarrekening, of alles in vastgoed, of alles in aandelen of obligaties gevaarlijk? Waarom wil je ook altijd wat goud hebben en hoeveel heb je nodig:
Waarom is alles in goud gevaarlijk? Waarom zijn aandelen ook belangrijk? Wat is het nadeel van een degelijke spreiding? Wat is het doel van beleggen:
Is een hoge schuld aangaan verstandig? Zullen we hyperinflatie krijgen of een deflatie:
Goldmoney.com heeft ook interviews met Willem Middelkoop gedaan. Indien je in de toekomst graag hun video’s automatisch ontvangt kan je gratis abonneren op hun kanaal.
Tot slot, nog een bonuslied over de frustraties van beleggen, bankiers en de heerlijke permanente portefeuille:
Het filmpje heb ik begin 2010 gemaakt. Goud schommelde toen rond de € 24.000, en dit was al 2 jaar aan de gang. Sindsdien is goud inderdaad honing geworden! Vandaag, midden 2010, staat goud op +/- €30.000. Sindsdien zijn staatsobligaties ook met +15% gestegen en deze keer ‘was ik mee’! Zakken is alles wat aandelen weer gedaan hebben (-7%) en cash doet voorlopig nog steeds ‘niets voor me goed’ met een interest van 0% terwijl de inflatie lekker verder gaat! De combinatie van de 4 doet het uitmuntend met ongeveer +7% voor de permanente portefeuille op een half jaar.
Van harte dank aan Maarten Verheyen en Tom Lassing voor de uitnodiging op het congres alsook Goldmoney.com voor de prachtige interviews.
