De echte vraag die beleggers zich moeten stellen

De muziek is al lang gestopt met spelen maar de meeste beleggers dansen nog gretig door. Liefst nog met een fles champagne in de hand.

Op hetzelfde moment dat ze zich afvragen of Griekenland de schulden kan blijven betalen, menen ze nog monsterwinsten te realiseren met het aandeel van de dag.

De beleggersgemeenschap is bijzonder optimistisch en ziet de toekomst stralend tegemoet. De crisis is voorbij en aandelen kunnen alleen maar stijgen! Je zou bijna vergeten dat de aandelenmarkten hen al twaalf jaar lang de éne teleurstelling na de andere hebben gebracht.

We weten hoe dit eindigt. Wanneer ook dit herstel op niet meer gebaseerd blijkt dan ijdele hoop, vrees ik voor een gigantische kater.

Als ik de voorbije jaren echter iets geleerd heb, dan is het dat ik enkel kan helpen wie geholpen wil worden. Beleggers zijn nu éénmaal kuddedieren die zich veilig voelen in groep. Ook al betekent dit dat de kudde met grote snelheid de afgrond nadert.

Maar wat is dan het alternatief indien je een degelijke rendement wil op je beleggingen?

Kijk, je kan alleen juiste antwoorden krijgen indien je begint met de juiste vragen te stellen. Wie vandaag nog denkt dat hij absoluut rendementen moet nastreven terwijl het hele systeem zo in mekaar dreigt te donderen, zal hier niet heelhuids uitkomen.

De vraag is nu even niet hoe je je vermogen zo snel mogelijk laat aangroeien. Vraag je beter af hoe je het geld dat je bezit in veiligheid brengt vooraleer deze depressie je kapitaal verder opvreet!

En dat bekent inderdaad beleggen in cash (euro’s of dollars) waar je amper rente krijgt. Of zelfs helemaal geen rente indien je kiest voor goud.

Wat is het alternatief? Aandelen kopen van bedrijven die hun winsten zien verdampen? Langlopende staatsobligaties in portefeuille nemen die 5% rente bieden terwijl je in onzekerheid blijft of de overheid je later wel kan terugbetalen? Of misschien investeren in duur vastgoed?

Permanente Portefeuille -0,6% ondanks aandelen

Aandelen zijn het jaar slecht begonnen met een daling van -7,3%. Goud steeg 1,6% en de Duitse staatsobligatie, desondanks of misschien dankzij de vlucht uit de Griekse staatsobligatie, ging een stevige +3,4% hoger waardoor de permanente portefeuille de schade wist te beperken met een verlies van -0,6%.

Vorig jaar 2009 zijn aandelen het meest gestegen (+27%) terwijl staatsobligaties het slechtste rendement hadden (-2%). Dit jaar start het jaar net andersom. Ietwat ironisch heeft iedereen het over het faillissement van de staat maar staatsobligaties hebben wel voorlopig onze portefeuille gered.

Dat heeft er natuurlijk alles mee te maken dat wij enkel de Duitse staatsobligatie hebben in de permanente portefeuille. En net zoals bij banken, als men wegloopt van de ene, is dat in het voordeel van de iets sterkere. Griekse staatsobligatie houders dumpen het papier in ruil voor stevigere staatsobligaties zoals de Duitse. Echter, de Duitse zal ook vallen als het zo doorgaat, net zoals dat alle banken stevig afgestraft zijn, ook de iets sterkere.

Hoe lang het duurt vooraleer de Duitse ook kraakt is echter moeilijk in te schatten. Het kan snel gaan maar het kan ook nog jaren duren. We zullen zien voor 2010 maar het kan wel degelijk dat de Duitse staatsobligatie, net zoals in 2008, het beste rendement hebben van alle activa tegen einde van het jaar.

Maar het omgekeerde is zeker ook mogelijk. Voor hetzelfde geld wordt 2010 het jaar waarin het de staat is die omvalt en vele staten deze keer een ‘bailout’ moeten krijgen. Dat zou geen goede zaak worden voor de lange termijn staatsobligatie! Die zal dan serieus dalen in waarde.

Indien staatsobligaties inderdaad de slechtste investering worden is het nog afwachten wat de beste investering dan wel zal worden. Indien staten failliet gaan zullen aandelen het zeer slecht doen. Maar het is mogelijk dat in dergelijke deflatoire contractie goud ook daalt en het terug de dollar is die serieus stijgt. De euro zal in dat geval ook niet slecht zijn.

Over de paniek dat de Euro zijn waarde zou verliezen indien Griekenland of een ander land van de Eurozone failliet zou gaan. Dat is volgens mij een flagrante denkfout. Een failliet van een staat binnen die muntunie is een goede zaak voor de waarde van de munt. Indien Californië bv echt failliet gaat en ‘default’ op zijn schulden zal je de dollar zien springen. Naar boven! Net zoals het failliet van een grote bank als Lehman de dollar helemaal niet deed crashen in 2008, zoals de meeste goeroes voorspelden in 2007! (op uitzondering van Robert Prechter en Hugh Hendry), wel integendeel, hoe groter het faillissement, hoe meer de dollar steeg!

Waarom? Omdat een faillissement wil zeggen dat ze geen ‘bailout’ krijgen. Dat er geen kredietgeld is bij gecreëerd vanuit het niets door de centrale bank. Een faillissement is dus een tekort aan dollars. Door een faillissement krijgen plots veel mensen geen dollars meer voor hun staatsobligaties. Ze zijn waardeloos geworden. Daardoor gaan zij ook failliet want wie bezit al die staatsobligaties? Beleggers, pensioenfondsen en banken. Zij verliezen plots een groot deel van hun dollars, of euro’s, en zijn plots een stuk armer. Samen met een staat zullen dus ook vele banken vallen, grote banken!

Het is een deflatie zo puur als hij kan zijn. Een failliet van Griekenland, zonder bailout, is het beste dat de Euro kan overkomen. Niet dat ik me illusies maak, een bailout zullen ze krijgen. Maar je weet nooit, Lehman Brothers is gevallen doordat de ‘bailout boss’ Paulson zijn aartsrivaal de redding niet toewenste. Dergelijke verassingen kunnen nog wel gebeuren. Laten we hopen dat er toch een staat onder de bailout radar valt en niet op tijd gered wordt zodat we tenminste van 1 kapitaalvernietiger vanaf zijn en de rest van de schrik terug wat discipline krijgt.

Het wordt interessant om zien hoe de permanente portefeuille zal reageren op zo een failliet van de staat. Zeker is dat alle staatsobligaties dan in een paniek hevig dalen, aandelen ook, goud neemt zeker toe in koopkracht maar wat het nominaal zal doen is onzeker, maar cash? Wat zal cash doen? Wel onze cash is korte termijn belegd bij de staat. De intrestvoet zal serieus stijgen omdat mensen vrezen dat ze hun geld, ook korte termijn, niet meer zullen terugzien eens uitgeleend aan de staat. Misschien krijg je intrestvoeten van 10% of meer maar je zal dan ook een serieus risico lopen op totaal verlies.

Omdat je een permanente portefeuille hebt blijf je echter zitten en ontvang je die 10%. Je weet dat indien het inderdaad fout gaat en de staat echt failliet gaat, je je cash kwijt zal zijn, ook je obligaties lange termijn ben je dan volledig kwijt. Maar je hebt die 25% goud nog. Die zal serieus stijgen in koopkracht omdat men zal vluchten van de staatsobligatie naar goud want goud is de laatste safe heaven.

Wel denk ik dat het tijd wordt ook een oorlogskas aan te leggen zoals ik gedaan heb. De permanente portefeuille kan, indien dergelijke rampzalige scenario’s zich voordoen, slecht presteren. Wat het bijvoorbeeld niet bezit is echte cash. Dollar briefjes en euro briefjes. Alle cash is belegd in staatsobligaties. Indien de staat failliet gaat kan goud tijdelijke door de hevige contractie ook sterk dalen met bijvoorbeeld 50%. Je cash van je permanente portefeuille is weg omdat de staat failliet is, maar als je dan nog een beetje cash had, die waardevolle euro’s en dollars, dan had je een pak meer koopkracht behouden.

Een ander scenario dat kan gebeuren is dat we niet echt een deflatie krijgen maar dat er wel een langdurige hyperinflatie optreedt. In dat scenario zit je elk jaar door het balanceren je aandelen en je goud te verkopen om cash en obligaties bij te kopen. Maar als die hyperinflatie jaren duurt zit je dus voortdurend waardevolle activa in een eindeloze put te dumpen. Het balanceren dat eigen is aan de permanente portefeuille kent dus ook gevaren in extreme rampzalige scenario’s en daarom is een oorlogskas ernaast, die nooit gebalanceerd wordt, een goed idee als final backup.

Maar het scenario dat geen enkel goeroe voor mogelijk lijkt te houden is dat 2010 een prachtig jaar wordt met aandelen ‘to the moon’, huizenprijzen die terug aantrekken, banken die verder stabiliseren, en nog meer van dat moois. Er zijn wel degelijk signalen in die richting, die toegegeven, snel kunnen verdwijnen, maar ze kunnen even snel ook de headlines gaan domineren. Zoals bijvoorbeeld dat vastgoed in verschillende Europese hoofdsteden terug stijgt of dat het aantal uitstaande kredieten in België terug toeneemt: 

Het aantal uitstaande kredieten is van groot belang voor de economie. Indien de schuldenberg uitbreidt dan komt er een massa aan extra geld in de markt die de prijzen omhoog duwt, de economie doet uitbreiden, en de meeste schuldenaars en banken ten goede komt. Indien ze krimpt verdwijnt er een massa aan koopkracht, krimpt de economie en dalen de prijzen normaal gezien wat vele schuldenaars en banken in de problemen brengt. Je ziet dat vanaf 2006 tot en met 2008 de schuldenberg krimpt. Maar in 2009 gaat dat alweer omhoog! Dat stoort me enorm. Het stoort me ook dat de terugval tot nog toe eigenlijk te verwaarlozen is geweest. Van 23,8 miljard euro is de schuldenberg gedaald tot 20,5 miljard euro. Wauw! Dat was nogal een kredietcrisis in België! De schuldenberg is zomaar eventjes met 10% gedaald nadat ze bijna 200% gestegen was sinds 2001.

Dus ja, ik zou graag hebben dat de schuldenberg terug krimpt naar het niveau van 2001 maar de markt lijkt daar anders over te denken. Die zijn terug begonnen met nog meer te lenen. Als dat de komende jaren zo verder gaat dan kan de crisis evengoed pas binnen 10 jaar zich voordoen.

Dus mijn boodschap voor het geld dat je absoluut niet mag verliezen is en blijft: beleg het niet volgens een bepaalde toekomstverwachting want alles is en blijft mogelijk. Zorg dat je beschermd bent met dat kapitaal tegen zowel deflatie, als inflatie als welvaart. Tenzij je natuurlijk zeer bewust beslist van het risico te nemen en mogelijks veel te winnen maar ook mogelijks veel te verliezen.

Ik merk in mijn omgeving dat mensen die vroeger helemaal geen goud hadden het beginnen kopen. Dat is goed en ik raad iedereen aan van 25% fysiek goud te hebben. Maar besef dat met enkel goud en cash, op spaarrekeningen, je niet degelijk beschermd bent. Want als er inderdaad terug een periode van jaren welvaart aanbreekt, zoals in de jaren 80 of 90, dan zal je goud zien dalen in waarde maar de inflatie wel degelijk serieus terug zien aantrekken. Dan zit je daar met je cash, die waarschijnlijk wel terug iets meer interest zal opleveren maar helemaal geen 7%, wat wel degelijk de inflatie is geweest tijdens onze periodes van welvaart. Met andere woorden, zowel je goud als je cash zullen dan serieus ondermaats presteren en dan ben je gezien. 25% aandelen is dan een must om je verliezen in goud en cash te neutraliseren zodat je dat rendement van gemiddeld 7% zeker haalt en je koopkracht behoudt. Dus 25% aandelen is wel degelijk belangrijk indien je je wil beschermen tegen mogelijke welvaart.

Zo, ik ben zeer blij dat ik vorig jaar de Harry Browne’s permanente portefeuille heb mogen leren kennen. Anders had ik die verdomde 30 jarige staatsobligaties nooit gekocht! Enkel Harry Browne kon me doen inzien dat ze een broodnodig onderdeel zijn van een gespreide portefeuille zoals we nu weer zien.

Ik zie uit naar het verdere jaar 2010 en hoop stiekem dat mijn permanente portefeuille -15% zal hebben op het einde van dit jaar. Dat zou de grootste prijsdaling ooit zijn van een permanente portefeuille en dan is het zeer waarschijnlijk dat er een enorme deflatiegolf over onze regio’s is neergedaald. Het record is -13% in 1990 in Japan en het was het begin van iets zeer mooi. Vastgoed dat de 20 jaar erna maar liefst 80% is gedaald. De beurs die gedeeld door 4 is 20 jaar later. Een inflatie die zeer laag is geweest 20 jaar aan een stuk en het terugkeren van het gezond verstand: Dat een eigen huis net zoals een eigen auto of zeilboot een onkost is, en geen investering. Dat aandelen, ook op een lange termijn van 20-30 jaar, een slechte investering kunnen zijn. Dat cash wel degelijk zijn waarde en koopkracht kan behouden en het volk niet langer moet beleggen om zijn koopkracht te behouden.

Marc Faber is voor het eerst vrij neutraal over welke richting de markten gaan. Hij vind het moeilijk, en gezien zijn zeer correcte voorspellingen begin 2009 én begin 2008, spreekt dat boekdelen. Welkom in 2010!

Marc De Mesel
Hoe Je Koopkracht Behouden:
http://www.marcdemesel.be

Faber op NL TV: gigantische crisis op komst

Onlangs was op de Nederlandse staatszender VPRO een opmerkelijke reportage te zien, waarin zowel Jim Rogers als Marc Faber werden opgevoerd—financiële adviseurs die economische huidige crisis lang op voorhand hebben zien aankomen. Beiden deden gepeperde uitspraken. Dit is bijvoorbeeld wat Marc Faber te zeggen had:

Ik hoef maar naar mensen als Bernanke en Geithner te kijken om te weten dat er een volgende gigantische crisis aankomt. Of kijk naar Obama. Deze regering is een totale catastrofe. Het valt niet mee om de catastrofe van Bush te overtreffen, maar het is Obama gelukt.

(…) Recentelijk zijn weer studies gepubliceerd waaruit blijkt dat het multiplier-effect van overheidsuitgaven minder dan 1 bedraagt. Dus als je een dollar uitgeeft, levert dat minder dan een dollar op in de economie. Die fiscale maatregelen lijken me niet zo wenselijk. En verder moeten we kijken naar wat er precies met het geld gedaan wordt. Alleen partijen als AIG en Goldman Sachs redden lijkt me niet wenselijk voor het systeem. Zo pompen we er alleen maar geld in. Dan krijg je een asymmetrisch monetair beleid waarbij steeds meer kapitaal op de verkeerde plaats terecht komt. Dat vind ik niet goed.

Als ze fouten maken, laat de crisis het systeem dan opschonen. En het is beter wanneer de markt dat doet in plaats van een tamelijk corrupte groep mensen, laten we wel wezen. Het systeem is door en door verrot. De regeringen in Westerse democratieën komen niet meer voor de belangen van gewone burgers op. In Amerika komen ze alleen op voor Wall Street en de financiële sector ten koste van gewone burgers.

De reportage zoomt ook in op de effecten van de zware economische crisis in Letland. Zoals ik eerder al schreef, kunnen we verwachten dat deze crisis in de Baltische staten ook de financiële wereld in België en West-Europa zal dooreen schudden.

Faber en Rogers hebben het verder over het fenomeen van de omvallende staten, oftewel “the end of the world as we know it”, in de periferie (Ijsland, Vietnam, Letland), maar ook steeds dichter bij huis een mogelijkheid, zoals bijvoorbeeld de heikele situatie in Engeland, Spanje en Griekenland laten zien. Zelfs de kwestie van hoe economische rampspoed en verschuivende machtsverhoudingen het gevaar van nieuwe oorlogen met zich meebrengt wordt niet uit de weg gegaan.

Kortom, deze “Tegenlicht” is een buitengewone reportage die breekt met de middelmaat en gezapigheid die we zo gewoon zijn van onze oude media; zeker de moeite van het bekijken waard!

Hat tip, en zie ook voor meer achtergrond: Doemdenkers Blog.

www.rothbard.be

Republikeinen zorgen voor sterke dollar?

Is de sterkte van de dollar in de voorbije dagen een gevolg van de verkiezing van de Scott Brown? Deze republikein haalt een zetel binnen in het Congres waardoor de deze partij plots sterker staat om de koopwoede van Barack Obama aan banden te leggen.

Qua timing kon het misschien niet slechter vallen. Net nu de democraten toestemming willen om de Amerikaanse schuldenlast nog ééns met $1900 miljard op te drijven.

Slecht nieuws voor de euro

Misschien keek je raar op toen ik je hier vorige week het advies gaf om Amerikaanse dollars te kopen?

Ik kan begrijpen waarom. De Verenigde Staten kampen met een gigantische begrotingstekort … laten de schuld tot ongekende niveau’s oplopen … en de drukpersen maken er overuren.

En toch ben ik koper!

Niet alleen omdat de carry-trade voor een tsunami aan kopers kan zorgen, maar ook omdat het met andere valuta eigenlijk al niet veel beter is.

Laat me dat even uitleggen. Indien je dollars koopt, verkoop je eigenlijk euro’s. Je mikt er dus zo eigenlijk op dat de dollar verstevigt ten opzichte van de euro … of de euro verzwakt ten opzichte van de dollar.

De koers van de dollar is namelijk relatief en wordt afgezet tegenover de euro. Indien de EUR/USD-verhouding daalt van 1,50 naar 1,45 betekent dit dat je voor iedere euro minder dollars terugkijkt. De dollar wordt dus duurder wanneer de EUR/USD-verhouding daalt.

Als belegger kijk je dus niet alleen naar de fundamentals van de dollar, maar ook naar die van de euro!

En zo komen we al snel tot de conclusie dat onze eigen munt er eveneens belabberd aan toe is.

Neem nu de problemen van Griekenland. Kopers van Grieks staatspapier tonen zich bijzonder bezorgd over de financiële situatie van het land. Een begrotingstekort van 13% en een overheidsschuld ten belopen van 120% van het BNP boezemen investeerders niet bepaald vertrouwen in.

Griekenland wil dit jaar voor 54 miljard euro aan obligaties uitgeven om het land draaiende te houden en zal daarvoor een flink hogere rente mogen betalen. Grieks staatspapier kost inmiddels 6%, en dat is maar liefst 270 basispunten meer dan dat van Duitsland.

Het land komt zo een beetje in een vicieuze cirkel terecht waarbij de rente moet stijgen omdat het begrotingstekort uit de hand loopt … en datzelfde tekort verder aanzwelt omdat er meer rente betaald dient te worden.

“Griekenland steft een trage dood”, schreef Moody’s vorige week. En het zijn vooral de stijgende rentelasten die het land kopje onder duwen.

Veel opties zijn er niet. Aangezien het land deel uitmaakt van de EU behoort een muntdevaluatie niet tot de mogelijkheden.

Men probeert nu de meubelen te redden door flink te gaan besparen maar dit zal op korte termijn de economie in een diepe recessie duwen … waardoor de belastinginkomsten nog maar ééns onder druk komen te staan.

Indien het besparingsplan geen zoden aan de dijk zet, blijven er eigenlijk maar 2 opties meer open: uit de EU stappen en/of in default gaan. In beide gevallen betekent dit slecht nieuws voor de euro.

Helaas is Griekenland niet het enige land uit de euro-zone met een penibele financiële situatie. Het lijstje met probleemlanden is vrij uitgebreid. Ik noem ze even: Portugal, Italië, Ierland, Spanje en België.

Vandaar dat Europa en de ECB zich bijzonder terughoudend opstellen en niet zomaar steun bieden aan Griekenland. De kans is namelijk groot dat na Griekenland andere landen met de hoed in de hand richting Europa trekken.

Allemaal goede redenen om 20% tot 30% van je portefeuille aan te houden in Amerikaanse dollar.