Met grote verwondering observeer ik de toenemende overtuiging dat een herstel om de hoek leunt … de groeiende hoop in het overheidsoptreden … en de bijna euforische stemming op de aandelenmarkten.

Hebben de machthebbers ons dan werkelijk behoed voor een nieuwe Grote Depressie zoals Ben Bernanke ons graag wil laten geloven?

Het vertrouwen dat de burger vandaag heeft in de overheid zal echter van korte duur zijn. Wie kijkt naar de onderliggende cijfers moet helaas toegeven dat de overheden net zo failliet zijn als het banksysteem dat ze proberen te redden.

De Verenigde Staten bijvoorbeeld realiseert dit jaar voor ongeveer $2.100 miljard aan inkomsten. Daar staan uitgaven van $3.600 miljard tegenover, hetgeen resulteert in een tekort van $1.500 miljard.

Het verschil moet gefinancierd worden met meer overheidsschulden. Deze schulden bedragen inmiddels $11.800 miljard.

Maar de Verenigde Staten hebben ook heel wat andere verplichtingen die je eigenlijk zo bij de uitstaande schulden mag rekenen. Ik heb het dan over de verplichtingen met betrekking tot de sociale zekerheid en Medicare.

Deze verplichtingen hebben een actuele waarde van respectievelijk $17.500 miljard en $89.300 miljard. Of anders gezegd, om in de toekomst aan deze verplichtingen te voldoen zou de VS vandaag reeds deze bedragen opzij moeten zetten.

Tellen we het allemaal bij mekaar op dan zitten we aan $118.600 miljard voor de totale schulden en verplichtingen van de Verenigde Staten.

En dit zou allemaal betaald worden met amper $2.100 miljard aan belastinginkomsten? Je hoeft geen rekenwonder te zijn om te begrijpen dat er geen enkele manier is voor de VS om aan deze verplichtingen te voldoen.

Indien we een minimale interestvoet van 3% rekenen op de uitstaande schulden en verplichtingen, komen we aan $3.558 per jaar. Of bijna 2 keer zoveel dan de fiscale inkomsten!

Maar denk maar niet dat Obama de ernst van de situatie in ziet en de buikriem aanhaalt. Hij ijvert zelfs om de “health care benefits” sterk uit te breiden. De overheid pakt de rekening wel op.

Van besparen is geen sprake. Goldman Sachs rekende vorige week nog voor dat de begrotingstekorten in het komende decennium niet onder de $1000 miljard per jaar uitkomen.

Tekorten moeten natuurlijk gefinancierd worden. En hier knelt nu net het schoentje. Je kan je afvragen of er wel voldoende spaargeld in de wereld aanwezig is om de VS dergelijke bedragen te blijven lenen. En dan vooral omdat de grootste schuldeisers van de VS (China en Japan) het geld zelf goed kunnen gebruiken.

Je moet goed beseffen dat men eigenlijk vandaag de tekorten al niet meer geleend krijgt, vandaar dat Bernanke een wit konijn uit zijn hoek toverde: Quantative Easing.

De Federal Reserve print geld om het vervolgens te lenen aan de overheid. Het gebeurt nu nog een beetje via een omweg en het wordt uiteraard uitgelegd als een noodzakelijke maatregel om de economie te stimuleren met extra liquiditeiten.

Ik begrijp echt niet hoe we er allemaal beter van kunnen worden door geld te printen en de waarde van iedere dollar die circuleert onderuit te halen. Hier wordt enkel de overheid beter van.

Het grote gevaar is echter dat de Federal Reserve geld zal blijven printen om de tekorten te compenseren. Het is een scenario om ernstig rekening mee te houden, en dan vooral omdat er voor de overheid geen andere uitweg meer is.

Dit beleid maakt me doodsbang. De Amerikanen volgen het pad van Zimbabwe, alleen zal hyperinflatie in de VS ook andere landen meesleuren in een diep gat.

Peter Bernholz (Professor Economie in Basel) bestudeerde de 12 grootste periodes van hyperinflatie die de wereld kende en ontdekte dat het omslagpunt gebeurde wanneer de tekorten 40% bedroegen van de uitgaven.

Voor de Verenigde Staten zitten we precies daar. Het tekort van $1500 miljard bedraagt 41,7% van de $3.600 miljard aan uitgaven.

Het is uiteraard nog niet te laat om dit waanzinnige beleid bij te sturen en de apocalypse te vermijden, maar heel veel tijd is er niet meer.

Kenneth Langone, mede-oprichter van Home Depot, is iemand die tegenwoordig het grootste deel van zijn tijd besteed aan het spreken met andere ondernemers.

En hij hoort maar één ding: “de economie zinkt verder weg. September was erger dan augustus. Het is verschrikkelijk”.

Wie gelooft dat de stijgende beurskoersen een voorlopende indicator zijn voor het economisch herstel, luistert beter even naar hetgeen deze ondernemer te vertellen heeft.

Iets meer dan 2 jaar na het uitbreken van de kredietcrisis, is het onderliggende probleem nog steeds niet aangepakt. Een aantal Westerse landen hebben zich veel te diep in de schulden gestoken en daardoor blijven meer en meer leningen onbetaald.

Het begon allemaal met de subprimeleningen waarbij mensen zonder job of bezittingen zonder problemen een lening konden krijgen voor de aanschaf van een eigen woning. Er ging dan ook niet veel tijd over vooraleer deze leningen ontploften in het gezicht van bankiers.

Normaal zou dan een periode van “deleveraging” optreden waarbij de totale hoeveelheid aan schulden daalt en meer in overeenstemming komt met de inkomens.

De wereldwijde overheden en centrale banken kwamen echter met een andere oplossing op de proppen. Meer schulden! Particulieren en bedrijven zijn gestart met het verminderen van hun schulden maar vadertje staat springt in het gat en leent gigantische bedragen om de economie draaiende te houden. En wie naar de overheidstekorten kijkt, moet toegeven dat we waarschijnlijk vertrokken zijn voor meerdere jaren met stijgende overheidsschulden.

En zo blijven we zitten met het probleem van excessieve schulden. Of de schulden nu in handen zitten van particulieren, bedrijven of de overheid, de waarheid is dat de terugbetalingen moeten komen uit dezelfde pot (het bruto nationaal product namelijk).

De overheid kan nu misschien meer lenen maar dit betekent dat men later een groter deel van het BNP naar zich toe zal trekken om de leningen af te lossen. Indien men daar niet in slaagt, zitten we pas echt met een crisis waarbij verschillende Westerse landen hun schulden niet meer kunnen terugbetalen. Een aantal landen zou in de komende jaren wel eens zeer dichtbij dat doemscenario kunnen komen.

Het huidige herstel waarover iedereen zo enthousiast is, mag ook op rekening van de overheid worden geschreven. Een aantal landen werkten omvangrijke herstelplannen uit en deze maatregelen bereiken stilaan hun hoogtepunt. Dat de economie in deze omgeving “stabiliseert” is dan ook niet meer dan normaal.

Maar wat nadat deze herstelplannen zijn uitgewerkt? Misschien moeten we daarvoor eens naar de autosector kijken. Een aantal landen kwamen met zogenaamde schrootpremies en dit zorgde de voorbije maanden voor meer autoverkopen. In de VS stegen de verkopen daardoor van 9,7 miljoen wagens in juni … 11,2 miljoen in juli … en 13,7 miljoen in augustus. Maar nu de stimulus is uitgewerkt vallen we waarschijnlijk beneden de 9 miljoen voor de maand september!

Het gaat helemaal niet beter met de economie. Zonder overheidsinterventies zakt alles weer als een pudding in mekaar. En politici weten dat maar al te goed. Obama vertelt misschien graag dat het allemaal beter begint te gaan maar in de wandelgangen klinken de geruchten over een nieuw herstelplan steeds luider.

Ik ben er zelfs helemaal niet van overtuigd dat de banksector uit de problemen is. Banken maken weer winsten maar dat is niet meer dan schijn. De boekhoudregels werden veranderd waardoor banken hun activa niet meer moeten waarderen op basis van recente transacties (marktprijs). Ze mogen nu de waarde van deze activa bepalen volgens eigen inschattingen. De winsten van de voorbije kwartalen, komen dan ook meestal uit het opwaarderen van activa die eerder werd afgeschreven.

Ik denk wel dat we kunnen stellen dat de risico’s voor subprimeleningen voldoende zijn afgeschreven maar er blijft nog heel wat andere rommel (alt-a, option ARM’s, …) over. En zelfs de betere leningen blijven in steeds grotere aantallen onbetaald.

Verder blijf ik me zorgen maken over de gigantische derivatenpositie’s. De totale hoeveelheid afgeleide producten hebben een notionele waarde van $200.000 miljard en het risico zit voor 96% bij amper 5 banken. Als je het over systeemrisico hebt, spreek je hier over een monster.

Samengevat ben ik van mening dat er geen sprake is van een duurzaam economisch herstel. Van zodra de stimulus is uitgewerkt, zakt de grond weer onder onze voeten weg. Het risico op een depressie blijft aanwezig. De overheidsmaatregelen verstoren de markt en zullen de crisis uiteindelijk alleen maar erger maken.