In 2007 had Ierland een netto overheidsschuld (overheidsschuld – financiële actieva en buitenlandse reserves) van slechts 11%, Duistland zat in de Europese middenmoot en Italië aan de top.

Toch was Ierland een van de eerste slachtoffers van de kredietcrisis terwijl Duitsland het nog steeds goed doet en de schuldengraad van Italië slechts lichtjes steeg.

Ierland had een schuldengraad van 241% van het BBP in de private sector. Veel schulden werden gemaakt voor de boomende vastgoedsector. Ierland had meer dan 300.000 huizen op overschot, een massa voor dergelijke bevolking. De Ierse overheid had dan ook sterk zijn schulden afgebouwd, waardoor de schulden in de private sector explodeerde. Sinds de bankencrisis in Ierland toeslag is het nu de overheid die de schulden op zich heeft genomen. De schulden in de private sector zijn al met 40 % gedaald.

Het is dan ook de kunst voor de overheden om hun eigen schuld af te bouwen maar tegelijkertijd ervoor te zorgen dat de schulden in de private sector niet de pan uit swingen.

Het gaat ook om de verandering in de financiële verhoudingen. De economische groei in een aantal landen vertraagde in de afgelopen jaren omdat de financiële verhoudingen in redelijk tempo verbeterde. Dat impliceert een snelle afbouw en dat gaat ten koste van bestedingen. In landen, waar de noodzaak voor verdere afbouw groot blijft, daar zal de groei traag blijven. Verbeteren de verhoudingen, dan vermindert de negatieve invloed van de private sector op de economische groei.

Landen als de VS en het Verenigd Koninkrijk zijn ongeveer halfweg in hun streven de schuld terug te brengen naar het langjarig gemiddelde, gecorrigeerd voor de schuldexplosie in de afgelopen 10 jaar. Landen als Noorwegen en Zweden hebben het proces nagenoeg voltooid. Voor de schuldenlanden in de periferie is dit nog en brug te ver. Daar heeft het aanpassingsproces nog een lange weg te gaan.

Bronnen: nytimes - de kritische belegger

De Griekse staatsschuld is voor 65 % in handen van niet-residentieel (= E.C.B.).

De Portugese staatsschuld is voor 63 % in handen van niet-residentieel (=E.C.B.).

De Ierse staatsschuld is voor 83% in handen van niet-residentieel (= E.C.B.).

De Britse staatsschuld is voor 20% in handen van de Bank of England en voor 24 % van niet-residentieel. Samen dus 44% in handen van niet-marktpartijen.

Een lage couponrente in combinatie met een hogere inflatie is echter nefast voor onze koopkracht. Een dalende koopkracht voor de burgers en een stijgende overheidsschuld is iets wat je een slechte cocktail kan noemen.

Carmen Reinhart en Ken Rogoff schreven in hun boek ‘This time is different’ het volgende: De reële waarde van overheidsschuld explodeert in de nasleep van zware financiële crisissen. De hoofdoorzaak is meestal niet de vaak geciteerde kostprijs om banken te redden. Wél de ineenstorting van belastinginkomsten in de nasleep van een lange economische krimp.

De overheden kunnen zich dus verwachten aan een lange periode van lagere belastinginkomsten. In tegenstelling tot de laatste decennia moet ze terug naar de oude wetmatigheid dat je niet meer moet uitgeven dan je binnen krijgt. En aangezien er minder zal binnen komen, zullen er onpopulaire maatregelen genomen moeten worden.

Doordat deze maatregelen uitblijven, verlamd de economie. Bedrijven zitten op bergen cash en hebben ongeziene faciliteiten om aan goedkoop geld te geraken. Maar zij stellen investeringen uit omdat ze niet weten wat de fiscale impact gaat zijn van deze maatregelen. Zoals Richard Fisher mooi uitlegt:

Het probleem is niet dat bedrijven geen cash beschikbaar hebben of onvoldoende ondernemerschap tonen. Wél dat het voor hen onmogelijk is plannen te maken, gezien de onzekerheid over de regelgeving en de begroting.

Uit een onderzoek blijkt het kantelpunt van schuldopbouw te liggen als de overheidsschuld 80 to 100 % van het BBP bedraagt, 90% van het BBP bij bedrijven en 85% van het BBP bij de gezinnen.

De totale gecombineerde schuld (overheid + bedrijven + gezinnen) van de Westerse landen steeg van 165% in 1980 tot 310 % vandaag, dus bijna een verdubbeling van de schulden. Dergelijke schuldenlast is nog nooit gezien, behalve in tijden van oorlog.

Wat is er nu verkeerd gelopen?

1)    Sinds 1970 is het financieel beleid losser en losser geworden.

2)    Het beleid van Allan Greenspan heeft iedereen doen geloven dat er geen risico’s meer bestonden

3)    De spaarwoede van de Aziatische landen heeft de rentetarieven kunstmatig laag gehouden

4)    Het beleid van de overheden stimuleerde het aangaan van schulden

De stimuli van de schuld zorgde ervoor dat het op korte termijn de indruk gaf welvaart te creëren, maar in feite knabbelt het juiste aan de groei op lange termijn. De volgende generatie zou de schulden wel terugbetalen. Helaas zijn we op een punt beland dat het onmogelijk is dat de volgende en de volgende generatie niet in staat zal zijn de huidige schulden terug te betalen.

Hieronder kan je nog een tabel zien met de evolutie van de totale gecombineerde schuld van de verschillende Westerse landen.

De auteur van The telegraph besluit, zéér terecht, als volgt:

Let us not demonize all debt. It is the lubricant of progress.

“Used wisely and in moderation, it clearly improves welfare. But, when it is used imprudently and in excess, the result can be disaster.” And disaster we have. We must prepare for a long hard slog, for the rest of my life and yours.

Quantitative Easing helpt de economie

Quantitative Easing helpt de bankiers en niemand anders. Hoe gaat dit spelletje in zijn werk:

De Amerikaanse Treasury Bonds zijn in principe verplichtingen om in de toekomst bepaalde bedragen te betalen aan diegene die deze obligatie koopt. In dit geval gebeurt de betaling in dollars.

Een dollar is in principe een papier dat men kan inruilen tegen goederen en diensten.

Als de FED deze Treasury Bonds rechtstreeks van de overheid zou kopen, creëert men nu dollars in ruil voor een toekomstige verplichting. Dit zou tot inflatie leiden wanneer de creatie van het geld sneller gaat dan de creatie van goederen en diensten. Maar de FED koopt geen Treasury Bonds van de overheid, maar van de banken! Banken kopen obligaties van de overheid en verkopen deze (uiteraard met een kleine winst) door aan de FED. ZeroHedge noemt dit spel “Flip That Bond”. Dit geeft de banken een Free Trading Fee met inflatoire gevolgen op goederen zoals olie en voedsel.

President Obama is de vijand van Wall Street

Tijdens zijn presidentscampagne viel Obama zwaar uit naar diegene die tegen de Glass-Steagall wet waren. (Dit is een wet die ervoor zorgde dat banken geen Hedge Fund meer kunnen spelen).

De 2 die voor de banken onderhandelde waren Gene Sperling en Larry Summers. Zij zijn ook diegene die miljoenen verdienen aan consultancy fees bij de grote Amerikaanse banken.

Zij zijn ook de 2 aangestelde economische topadviseurs van,… Barack Obama.

Het financiële systeem is vandaag veiliger dan in 2008

De FED heeft nu meer macht dan 3 jaar geleden en dat terwijl zij de crisis toen niet zagen aankomen en daarna de foute maartregelen hebben genomen. Waarom zou dat nu anders zijn?

De banken die in 2008 “too big to fail” waren, zijn nu nog groter.

Hoewel de Amerikaanse overheid gestopt is zich garant te stellen voor Fannie Mae en Freddie Mac, stelt het zich nu borg via “The Federal Housing Authority”.

High-frequency trading is meer aanwezig dan ooit tevoren en oorzaken van de Flash Crashes zijn nog steeds niet aangepakt.

De ‘Bush Tax Cuts’ verhogen de belastinginkomsten

Washington heeft al altijd een uitgavenprobleem gehad, maar sinds de Bush Tax Cuts hebben ze ook een inkomstenprobleem. Van 1990 tot 2000 groeiden de belastinginkomsten uitzonderlijk snel. Na de belastingverlaging in 2001, daalde de inkomsten waarna ze even herstelden maar daarna terug zakte. De jaren ’90 hadden dan geen recessie wat de uitzonderlijke stijging zou kunnen verklaren, maar als je terugkijkt tot 1965 waren er verschillende recessies zonder daling van de belastinginkomsten.

Niemand kon de crisis zien aankomen

Inderdaad, niemand,… behalve al die economen en managers die al jaren op de tafel sloegen.

Amerika heeft de hoogste levensstandaard in de wereld.

Volgens de recentste (2008) ‘Human Poverty Index’ van de Verenigde Naties stond Amerika op de 17^e van de 19 plaatsen van de ontwikkelde landen. Deze index vertegenwoordigt levensverwachting, alfabetisering, langdurige werkloosheidsgraad en inkomensongelijkheid. De laatste 3 jaar zal dit echter niet veel beter geworden zijn.

Het BBP van Amerika groeit

Volgens economische analisten groeide het BBP van Amerika tussen 2007 en 2010 met 4,26%. Over dezelfde periode groeide de schuldengraad met 61,6%.

Deze cijfers zijn teleurstellend en suggereren dat het Grieks belastingsysteem in elkaar aan het klappen is.

De ECB en de EU hadden een plan uitgedokterd waarbij de banken € 135 miljard aan obligaties met een korte looptijd vrijwillig zouden inruilen tegen nieuwe obligaties op een  termijn van 15 tot 30 jaar.

Tot nu toe hebben deze banken slechts voor € 65 miljard aan obligaties aangeboden om in te ruilen. Waarschijnlijk komt dat door de slechte budgettaire toestand van Griekenland waardoor het verlies op obligaties niet 10%, maar 21% zou bedragen.

Op deze grafiek kan je het afbetalingsplan zien van Griekenland (groen) in miljarden euro’s per kwartaal.

Het grote probleem bij Italië en Spanje is dat deze landen een socialistische welvaartsstaat zijn met sterke vakbonden hetgeen het zeer moeilijk maakt om onpopulaire, maar noodzakelijke hervormingen door te voeren. Daarbovenop hebben ze immense sociale zekerheidsverplichtingen die onhoudbaar worden.

Een ander probleem is dat er grote hoeveelheden aan schulden moeten herfinanciert worden op korte termijn (zie grafiek)

Europese banken hebben het ook moeilijk om hun dagelijkse activiteiten te financieren op de repo markt, dit is een markt waar banken elkaar op dagelijkse basis geld (ont)lenen. Daarnaast beschikken de Europese banken over grote hoeveelheden Staatsobligaties van landen in de problemen (zie grafiek)

Door deze blootstelling aan de PIIGS-obligaties houden de banken hun dollars zelf bij om hun liquiditeiten te verzekeren in geval dat de kredietmarkt opdroogt. Ze proberen ook met man en macht hun blootstelling te verminderen door de Staatsobligaties te verkopen of door zich in te dekken via een CDS-verzekering. Hierdoor is de dollarmarkt krap geworden en rekenen de banken op de ECB voor hun korte termijn financiering. Banken met overtollige liquiditeit lenen deze liever uit aan de ECB aan zéér lage intrestvoeten dan aan andere banken uit vrees om het geld niet meer terug te zien. Hierdoor verdwijnt er geld uit het banksysteem.

De geldvoorziening in de Eurozone daalt al een hele tijd. Dit betekent dat de liquiditeiten in de economie ook daalt, wat wijst op een dalende economische activiteit. Het grote probleem bij een zwakke economie is dat de schuldproblemen niet via inflatie kunnen opgelost worden en ook niet via hogere belastingsontvangsten.

Door belastingen te verhogen en uitgaven te schrappen kan men de problemen enkel op korte termijn afwenden. Eigenlijk zouden de belastingen verlaagd moeten worden en moet men de economie zijn gang laten gaan om zo de rotte appels uit het systeem te krijgen. De enige opbrengsten die een land heeft zijn nu eenmaal de belastingen. Als de economie gezuiverd is, zullen deze belastingen weer stijgen.

Er worden steeds opnieuw bazooka’s bovengehaald en steeds sneller en sneller moet ze bijladen. Hoe lang kunnen de Westerse regeringen dit nog volhouden?

Amerika

Volgens de New York Times verloren de 240 grootste namen deze week ongeveer 17% van hun marktkapitalisering en raakten 1 tot 3 miljoen Amerikanen hun totale vermogen kwijt. Het akkoord dat de Democraten en Republikeinen bereikten over extra bezuinigingen en verhoging van het schuldenplafond is dan ook één grote farce. De officiële Amerikaanse schuldenlast zal namelijk blijven stijgen, van $ 14 biljoen nu naar $ 23 biljoen in 2021.

Japan

Volgens Takeshi Fujimaki, topman van een grote beleggingsfirma in Tokyo, staat Japan er het slechtste voor. De Japanse schuldenlast bedraagt 924 biljoen yen ($ 11,3 biljoen) en zal alleen al dit jaar met 92 biljoen yen verhoogd moeten worden vanwege de kosten van de wederopbouw na de aardbeving en tsunami van 11 maart. De enige manier waarop Japan zijn schulden nog kan afbetalen is het veroorzaken van hyperinflatie. Die ‘x dag’, zoals Fujimaki het noemt, kan nu op ieder moment plaatsvinden, bijvoorbeeld als buitenlandse beleggers stoppen met het opkopen van de Japanse staatsschuld of als de Japanse belastingbetalers hun financiële welvaart in het buitenland beginnen onder te brengen.

Europa

De reguliere media proberen het uit alle macht te verbloemen, maar in Europa is ware PANIEK uitgebroken. Italië krijgt zijn schuldpapieren aan de straatstenen niet meer kwijt. Het land is nu feitelijk afgesneden van de kapitaalmarkten en staat financieel op de rand van de afgrond. De Europese Centrale Bank begon onmiddellijk Italiaanse schuldpapieren op te kopen, tegen beter weten in hopend dat de financiële markten zouden ‘vergeten’ hoe bankroet Europa feitelijk is.

Ook Spanje volgde echter het voorbeeld van Italië en annuleerde de voor 18 augustus geplande veiling van Spaanse schuldpapieren. Tot overmaat van ramp komen er berichten dat er in Italië, net als in Griekenland, een bankrun is begonnen. De kans dat de burgers in heel Europa massaal hun rekeningen zullen leeghalen wordt almaar groter, zeker nu bijvoorbeeld in Denemarken is besloten om niet langer belastinggeld te gebruiken om de bankroete banken overeind te houden.

Nog een reden voor de uitgebroken paniek waren de berichten van het groeiende verzet van Duitsland en Nederland tegen het opkopen van feitelijke waardeloze staatsobligaties door de ECB. Het is de vraag hoe lang de Europese politici kunnen stilhouden dat om Italië en Spanje te kunnen ‘redden’ het Europese Noodfonds verviervoudigd moet worden naar een onvoorstelbare € 3,5 biljoen. Aangezien ook Frankrijk financieel begint te wankelen, dreigt bijna dit volledige bedrag gedekt te moeten worden door Duitsland.

S&P said “the downgrade reflects our opinion that the fiscal consolidation plan that Congress and the Administration recently agreed to falls short of what, in our view, would be necessary to stabilize the government’s medium-term debt dynamics.” It also blamed the weakened “effectiveness, stability, and predictability” of U.S. policy making and political institutions at a time when challenges are mounting.

Met andere woorden, het schip zinkt en de capitein en de bemanning doen niets anders dan de stoelen herschikken. Welke gevolgen kan deze ratingverlaging nu hebben.

1) JP Morgan schat dat $ 4 triljoen als onderpand dient bij banken en derivatentraders. Een ratingverlaging van 1 agentschap zal nog niet zoveel schade toebrengen, maar slechts 1 agentschap meer kan ervoor zorgen dat er vele miljarden dollars cash nodig zijn om de verliezen te dekken.

2) Een ratingverlaging kan ook gevolgen hebben voor de Staten en locale overheden. Deze kunnen hun AAA-rating ook verliezen waardoor de kosten om te lenen voor de bouw van scholen, parken, wegen,… duurder worden. En verschillende Staten en locale overheden verkeren al in zware financiële problemen.

3) Amerikaanse beleggingsfondsen houden zo’n $ 1,3 triljoen aan in Amerikaanse Treasury’s. Een lagere kredietwaardigheid kan ervoor zorgen dat deze fondsen verplicht zijn hun Treasury’s te verkopen.

Maandag zullen we pas echt weten hoe de markten tegen deze ratingverlaging aankijken. Mogelijk vluchten beleggers naar andere landen met een AAA rating zoals Canada of Australië. Europese landen met een AAA rating zijn zo AAA-kredietwaardig als AIG AAA-kredietwaardig was enkele jaren geleden (met Duistland en Nederland misschien nog als uitzondering).

Door de verhoging van het schuldenplafond, is er 238 miljard $ op de teller bijgekomen. Dat schuldenplafond kwam er in 1939 met de bedoeling de overheidsuitgaven binnen de perken te houden. Maar dat is niet gelukt: sinds 1940 is het plafond als zeventig keer verhoogd.

Dit jaar zal de Amerikaanse staatsschuld waarschijnlijk 15 $ biljoen bedragen (er wordt gerekend op een begrotingstekort van 1.6 $ biljoen dollar). Dat is 2% hoger dan het bruto binnenlands product.

Er zijn nog meer landen waar de staatsschuld hoger ligt dan het BBP. Dat blijkt uit een overzicht op Trends:

Japan (229 % van BBP)

Griekenland (152 % van BBP)

Jamaica (137 % van BBP)

Libanon (134 % van BBP)

Italië (120 % van BBP)

Ierland (114 % van BBP)

Ijsland (103 % van BBP)

Voor een gedetailleerd overzicht van alle schulden van de grootste economieën, is deze interactieve kaart van The Economist een aanrader klik hier.